از مهم‌ترین اقداماتی که یک مدیر کسب‌وکار در هر مرحله‌ای از مراحل رشد سازمان باید انجام دهد، تصمیم‌گیری است. تصمیم‌های یک مدیر همچون شمشیری دولبه، هم می‌تواند باعث رشد سازمان شود و هم شکستش. اما این توفق یا شکست، به امری کلیدی بستگی دارد: بهره‌مندی و دخیل کردن اطلاعات صحیح، دقیق و قابل اتکا در فرایند تصمیم‌گیری. استخراج، طبقه‌بندی و تحلیل صحیح اطلاعات، آن‌جا که بحث تصمیم‌‌گیری مالی به میان می‌آید، اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند. فراهم کردن این اطلاعات مستند و کاربردی برای تصمیم‌سازی مدیران ارشد، اصلی‌ترین وظیفه حسابداری مدیریت است.

این نوع حسابداری یکی از سه شاخه پرکاربرد حسابداری (دو شاخه دیگر شامل حسابداری مالیاتی و حسابداری مالی) است که به‌شکلی کاملا اختصاصی بر اطلاعات مورد نیاز مدیران ارشد برای ناوبری سازمان به‌شکلی کلان و تعیین استراتژی‌های کلی کسب‌وکار تمرکز دارد.

حسابداری مدیریت

تعریف، ویژگی‌ها و کاربردها

در تعریف علمی، حسابداری مدیریت: «فرایند تعریف، اندازه‌گیری، تجزیه‌وتحلیل، طبقه‌بندی و تفسیر اطلاعات مورد استفاده مدیریت در جهت کمک به تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی سازمانی» است. به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، حسابداری مدیریت تاثیرگذارترین نوع حسابداری در کسب‌وکارهای متوسط و بزرگ است.

این شاخه از حسابداری روزبه‌روز در حال پیشرفت و توسعه است. بسیاری از واحدهای متوسط و بزرگ اقتصادی استفاده از نتایج و گزارش‌های آن را در اولویت فعالیت‌ها و مبنای اصلی تصمیم‌گیری‌های‌شان قرار می‌دهند. کاربرد‌های این حوزه گستره وسیعی را شامل می‌شود که در ادامه به چند مورد از مهم‌ترین آن‌ها اشاره می‌کنیم:

  •  کمک به برنامه‌ریزی، مهم‌ترین کاربرد حسابداری مدیریت کمک به برنامه‌ریزی با استفاده از اطلاعات مالی‌ست. اگر تیم مدیریت نسبت به این اطلاعات آگاهی نداشته باشد و دست به تصمیم‌گیری غلط بزند، بلاشک باعث ایجاد ضرر در سازمان خواهد شد. مهم‌ترین اطلاعات ارایه شده توسط حسابداری مدیریت شامل پیش‌بینی‌های مالی، بودجه‌ و جزئیات مربوط به آن و تجزیه و تحلیل اطلاعات مالی است.
  • تصمیم‌گیری درست، حسابداری مدیریت با ارایه اطلاعات مالی مورد نیاز طبق زمان‌بندی مشخص به مدیریت سازمان، تصمیم‌گیری صحیح را سرعت می‌بخشد و از تیم مدیریت برای تصمیم‌گیری موثر و مفید پشتیبانی می‌کند.
  • شناسایی مشکلات و ارایه راهکار، اطلاعات تهیه شده توسط حسابداری مدیریت چالش‌ها و بحران‌های آینده کسب‌وکار را شناسایی می‌کند، راه‌حل آن‌ها را ارایه می‌دهد و در نهایت با تحلیل‌های راهبردی مانع تکرار اشتباهات تصمیم‌گیری و هدررفت منابع سازمانی می‌شود.
  • پیش‌بینی و ایجاد سود در سازمان، پس از شناسایی و پیش‌بینی بحران‌ها و چالش‌ها، با استفاده از اطلاعات حسابداری مدیریت می‌توان تاثیر آن‌ها را بر یک کسب‌وکار سنجید، از حرکت به سوی آن‌ها خودداری نمود و در جهت اتخاذ تصمیم‌های سودآور گام برداشت.

برخی از مهم‌ترین ویژگی‌های این نوع حسابداری که به باور کارشناسان در نقطه مقابل حسابداری مالی قرار دارد، به شرح زیر است:

  •   نگاه آینده‌نگر دارد و به تحلیل مشکلاتی که در آینده می‌تواند برای یک کسب‌وکار رخ دهد، می‌پردازد.
  •  به جای تاکید بر موارد موجود و ملموس، با به کارگیری درجه‌ای از انتزاع و تحلیل از تصمیم‌گیران سازمان پشتیبانی می‌کند.
  •  به‌جای این‌که مورد استفاده ذینفعان، بستانکاران و قانون‌گذران باشد، توسط مدیران درون سازمان استفاده می‌شود.
  •  گزارش‌های آن محرمانه است و دراختیار عموم قرار نمی‌گیرد.
  •  سنجه‌های حسابداری مدیریت بنا به نیازهای مدیران محاسبه می‌شود و با استاندارد‌های عمومی حسابداری مالی سروکاری ندارد.

در بیان موسسه حسابداران رسمی آمریکا (AICPA) به کار بردن این نوع از حسابداری در عمل منجر به گسترش سه حوزه‌ زیر در سازمان‌ها می‌شود:

  • مدیریت راهبردی، این مدل حسابداری با ارایه گزارش‌های آینده‌نگر نقش محوری در تصمیم‌گیری‌های مهم و استراتژیک سازمان‌ها ایفا می‌کند،
  • مدیریت عملکرد، با استفاده از گزارش‌های آن، مدیران می‌توانند برای ارتقای واحدهای مختلف سازمان و توانمندسازی آن‌ها برنامه‌ریزی لازم را انجام دهند،
  • مدیریت ریسک، گزارش‌های این شاخه از حسابداری میزان ریسک موجود در پروژه‌ها را ارزیابی می‌کند و ابزاری حیاتی در اختیار مدیران تصمیم‌گیر در پروژه‌ها برای مدیریت ریسک قرار می‌دهد.

در یک نگاه جامع، حسابداری مدیریت با نگاه آینده‌نگر خود در ارایه و تحلیل اطلاعات، نقشی حیاتی در کمک به تصمیم‌سازی مدیران کسب‌وکارها ایفا می‌کند. تا جایی که به این نوع حسابداری، «حسابداری ارزش‌آفرین» و به حسابداران مدیریت «ارزش‌آفرینان» گفته می‌شود. به کار بردن نتایج این شاخه از حسابداری در سازمان‌های متوسط تا بزرگ، دست مدیران این سازمان‌ها را برای اتخاذ تصمیم‌های اساسی و استراتژیک تا حد بسیاری باز می‌گذارد و امکان بروز خطا و در نتیجه زیان را تا حد زیادی می‌گیرد.

روش کار حسابداری مدیریت

این نوع حسابداری در ابتدا اطلاعات تمام واحدهای کسب‌وکار را جمع‌آوری می‌کند. پس از جمع‌آوری اطلاعات مرحله تحلیل فرایندهای هر واحد آغاز می‌شود. در یک سازمان متوسط یا بزرگ، یک حسابدار مدیریت ممکن است بر تعدادی از حسابداران ساده نظارت کند تا اطلاعات مالی هر واحد (شامل هزینه‌ها و درآمدها) به دقت ثبت شوند و در تحلیل‌ها از آن‌ها استفاده کند. پس از تحلیل داده‌های ارایه شده هر واحد، نتیجه‌گیری و ارایه گزارش‌های آینده‌نگر که اصلی‌ترین وظیفه و ویژگی این شاخه از حسابداری است، آغاز می‌شود.

در این گزارش‌ها روند افزایشی یا کاهشی هزینه‌ها در سازمان مشخص و براساس آن سود یا زیان‌ و ریسک هر پروژه و به‌طورکلی هر اطلاعاتی که مورد نیاز تصمیم‌گیران سازمان است، محاسبه می‌شود. این شاخه حسابداری به تجزیه و تحلیل ریسک، هزینه‌ها و بودجه‌بندی دقیق واحدهای سازمان می‌پردازد، نقاط قوت و ضعف را شناسایی می‌کند، در جهت بهبود نقاط قوت و رفع نقاط ضعف گزارش‌های دقیق به مدیریت ارشد ارایه می‌دهد و در جریان تصمیم‌سازی در سازمان، مهم‌ترین ابزار موجود در دست مدیران، یعنی اطلاعات را فراهم می‌آورد.

نتیجه‌گیری کلی اینکه جمع‌آوری، تحلیل و ارایه گزارش آینده‌نگرانه روش اصلی کار در حسابداری مدیریت است.

تفاوت حسابداری مدیریت و حسابداری عمومی

در ظاهر تفاوت چندانی بین این حسابداری و اصول کلی حسابداری عمومی وجود ندارد، اما نقطه تفاوت اصلی و مهم حسابداری مدیریت با حسابداری عمومی در محل انتشار و نوع گزارش‌های آن است؛ تمرکز این شاخه بر ارایه گزارش اختصاصی برای مدیران سازمان است و کاری با ذینفعان و سازمان‌های خارج از کسب‌وکار ندارد. همچنین برخلاف گزارش‌های حسابداری عمومی، گزارش‌های حسابداری مدیریت محرمانه تلقی می‌شوند و در اختیار عموم قرار نمی‌گیرند.

این نوع حسابداری با نگاه به آینده و به‌دنبال شناسایی بحران‌ها و چالش‌ها در ادامه روند پروژه‌هاست، درحالی‌که حسابداری عمومی هزینه‌ها و درآمدهای صورت گرفته تا تاریخ مشخص را جمع‌آوری می‌کند و در قالب صورت سود یا زیان ارایه می‌دهد.

امروز نرم‌‌افزارهای بسیاری به کمک حسابداری مدیریت آمده‌اند؛ از نرم‌افزارهای تخصصی حسابداری گرفته تا نرم‌افزارهای یکپارچه مدیریت و برنامه‌ریزی سازمانی (نرم‌افزار ERP) گزارش‌های مورد نیاز را تهیه و در اختیار تصمیم‌گیران سازمان قرار می‌دهند. ترکیب حسابداری مدیریت و نرم‌افزارهای یکپارچه‌سازی سازمان سرعت عمل حسابداران و مدیران را در تهیه و استفاده از گزارش‌های موردنیاز بالا می‌برد، باعث افزایش چابکی سازمان می‌شود و دسترسی به اطلاعات مورد نیاز تصمیم‌سازان را در هر لحظه ممکن می‌سازد.

منابع:

Investopedia.com

wikipedia.com

persianhesab.com

radinhesab.ir

farapayam.com

parmisit.com